คนไข้หลายคนถามหมอว่า จะต้องทำอย่างไรเพื่อให้มีฟันใช้ในช่องปากจนแก่เฒ่าแล้ว ยังถามอีกว่าจะต้องรับการรักษาทางทันตกรรมอะไรบ้าง เพื่อให้สุขภาพฟันดี มีฟันใช้ในช่องปากตลอดชีวิต ที่สำคัญไม่ต้องเสียค่าใช้จ่ายมากมายในการทำฟัน
เริ่มต้นก็คือ การป้องกันตนเองไม่ให้เป็นโรคเหงือกและฟัน เราจะต้องรักฟันและเหงือกของตนเองก่อน ไม่เช่นนั้น ฟันก็จะไม่อยู่กับเราในช่องปาก สิ่งที่ต้องทำคือแปรงฟันด้วยยาสีฟันอย่างน้อยวันละ 2 ครั้ง ตอนเช้าและก่อนนอน โดยการแปรงฟันแต่ละครั้งจะต้องแปรงฟันให้ครบทุกด้าน ได้แก่ ด้านบดเคี้ยว ด้านลิ้น ด้านริมฝีปากและกระพุ้งแก้ม โดยใช้เวลาแปรงครั้งละประมาณ 3-5 นาที นอกจากนี้ จะต้องใช้เส้นไหมขัดฟันทุกครั้ง โดยเส้นไหมขัดฟันจะช่วยกำจัดเศษอาหารและคราบจุลินทรีย์ตรงบริเวณด้านประชิดของฟัน ส่วนนำ้ยาบ้วนปากนั้น จะเลือกใช้หรือไม่ใช้ก็ได้ หากจะใช้ควรเลือกใช้ผลิตภัณฑ์ที่ได้มาตราฐานและไม่กัดเนื้อเยื่อในช่องปาก
ทันตแพทย์สามารถช่วยดูแลฟันให้ท่านได้ ท่านควรเข้ารับการตรวจฟันขูดหินปูนทุกๆ 6 เดือน หรืออย่างแย่ที่สุดคือควรเข้ารับการขูดหินปูนทุก 1 ปี
สำหรับการถ่ายภาพ X-rays ฟันนั้น ไม่จำเป็นต้องทำบ่อย ตามคำแนะนำของ American Dental Association แนะนำให้ถ่ายภาพรังสีทุกๆ 2 ปี โดยอาจจะถ่ายภาพใหญ่หนึ่งภาพหรือถ่ายภาพฟิลม์เล็ก 2 ด้าน คือด้านขวาและด้านซ้าย เป็นต้น ส่วนการถ่ายภาพฟันด้วย X-rays CT scan จะทำก็ต่อเมื่อจะมีการผ่าตัดใหญ่ หรือเมื่อจะทำรากเทียมเท่านั้น
การเคลือบหลุมร่องฟัน (pit fissure sealant) ควรทำในฟันแท้ที่มีหลุมร่องฟันลึก โดยฟันแท้จะขึ้นในช่องปากเด็กตั้งแต่อายุห้าขวบขึ้นไป จากงานวิจัยมากมายพบว่า การเคลือบหลุมร่องฟันแท้ จะช่วยลดการเกิดฟันผุในหลุมร่องฟันได้อย่างดี ทันตกรรมป้องกันด้วยวิธีนี้ สามารถช่วยรักษาฟันให้ไม่ผุได้
ฟันผุ
ฟันผุชนิดเริ่มผุทุกซี่ สามารถอุดโดยกรอฟันน้อยมากๆ และสามารถอุดฟันด้วยวัสดุสีเหมือนฟันที่มีความทนทานสูง การเข้าพบทันตแพทย์ทุก 6 เดือน จะช่วยให้การตรวจพบฟันผุ สามารถพบได้ตั้งแต่เนิ่นๆ การรักษาจึงไม่ซับซ้อน
ฟันที่ผุจนถึงโพรงฟัน สามารถรักษารากฟันได้ ไม่จำเป็นต้องถอน หากมีทันตแพทย์แนะนำให้ท่านถอนฟัน ท่านสามารถขอความเห็นจากทันตแพทย์อีกท่านได้ หากหมอหลายคนให้ความเห็นเหมือนกัน ก็มั่นใจได้ว่า ควรถอนฟัน เนื่องจากการทดแทนฟันเป็นเรื่องใหญ่ การถอนฟันจึงควรทำเมื่อไม่สามารถรักษาฟันนั้นๆ ไว้ได้แล้ว
เมื่อฟันถูกถอนไป ท่านสามารถเลือกทดแทนฟันได้หลายวิธี มีข้อดีข้อด้อยแตกต่างกัน ดังนี้
ทดแทนด้วยฟันเทียมถอดได้
ข้อดีคือ ราคาไม่แพง ไม่มีการผ่าตัด ไม่ยุ่งยาก ทำง่าย
ข้อเสียคือ ไม่ติดแน่นในปาก ต้องถอดเข้าออกเพื่อทำความสะอาดอาจสร้างความไม่เคยชินในการใช้งาน เพราะชิ้นฟันปลอมมีขนาดใหญ่ และ กระดูกรองรับฟันปลอมอาจละลายตัวได้มากจากการรองรับแรงกดเป็นเวลานาน
ทดแทนด้วยฟันเทียมติดแน่น
ข้อดีคือ ติดแน่นในปาก ให้ความสบายกว่า ไม่ต้องถอดเข้าออกเพื่อทำความสะอาด
ข้อเสียคือ ต้องมีการกรอฟันหัวและท้าย เพื่อใช้เป็นหลักยึด มีการสูญเสียฟัน ราคาสูงกว่าฟันเทียมถอดได้
ทดแทนฟันด้วยรากฟันเทียม ซึ่งจัดเป็นนวัตกรรมใหม่
ข้อดีคือ รากฟันเทียมเปรียบเหมือนฟันชุดที่สาม สามารถใช้ฟันได้เหมือนฟันจริงๆ ไม่ต้องมีการกรอฟันหลักยึดหัวและท้าย
ข้อเสียคือ ค่าใช้จ่ายสูงมาก
การฟอกสีฟัน
การฟอกสีฟัน จัดเป็นการเสริมสวย หากต้องการฟอกสีฟันให้ฟันขาว ควรเลือกการฟอกสีฟันชนิดนำกลับไปทำเองที่บ้าน ซึ่งให้ผลดีที่สุด แม้ว่าจะยุ่งยากใช้เวลา แต่ราคาถูก และได้ฟันขาวขึ้น แถมอยู่คงทนถาวรนานหลายปี
ควรงดการทานขนมหวาน ระหว่างมื้ออาหาร และลดการกินขนมจุบจิบ จากงานวิจัยพบว่า การทานอาหารหวานนอกมื้ออาหาร ส่งผลให้เกิดฟันผุได้สูง เลี่ยงอาหารที่มีความเป็นกรด เช่นน้ำอัดลม และผลไม้ดองต่างๆ อาหารที่มีความเป็นกรดนี้ จะทำให้ฟันสึกและกร่อนได้
ไม่ควรใช้ฟันทำหน้าที่ผิดๆ เช่น เคี้ยวน้ำแข็ง เปิดฝาขวด งัดของแข็ง กัดเล็บ เป็นต้น
ท้ายที่สุดคือไม่ดื่มเหล้า สูบบุหรี่ เพราะมีผลทำให้สุขภาพเหงือกและฟันไม่ดี งานวิจัยบ่งชี้ว่า การสูบบุหรี่ทำให้มีโอกาสเป็นโรคเหงือกสูง และผู้ที่ติดเหล้า ก็มักจะไม่ดูแลรักษาสุขภาพฟัน เช่นไม่แปรงฟันก่อนนอน เนื่องจากเมา ก็มีผลให้ฟันผุได้ ควรงดชา กาแฟ เพราะมีผลทำให้นำ้ลายน้อย หรือหากจะทานก็ให้ดื่มน้ำเปล่าให้มากๆ ระหว่างวัน แล้วพบกันใหม่ครับ
